Ari Goldstein Unsplash

Waarom passieve zinnen niet altijd slecht zijn

Veel tekstschrijvers focussen zich op het schrijven van wervende en pakkende teksten. Ze willen duidelijke teksten schrijven die actiegericht zijn. En dan mag je, volgens hen, niet in de passieve stijl schrijven. 

Ik ben het niet met hen eens. Soms vind ik een passieve zin of tekst juist veel krachtiger dan een actieve. In deze blog geef ik een aantal voorbeelden van wanneer je in mijn ogen juist voor een passieve schrijfstijl moet kiezen en niet voor een actieve! 

Sympathie opwekken

In een passieve tekst overkomt iemand iets, dat roept vrijwel altijd symphatie op bij de lezer. Bij een actieve schrijfstijl ligt de focus op de handeling die iemand pleegt en komt daardoor objectiever over. Een voorbeeld van een passieve en actieve zin, zie je hieronder.

  • Marie laat vandaag haar verstandskiezen trekken door haar tandarts. 
  • De tandarts trekt vandaag de verstandskiezen van Marie.

Bij welke zin leef je meer mee met Marie? Dat zal vermoedelijk de eerste zin zijn. Je ziet haar bij wijze van spreke al in de tandartsstoel zitten met een tandarts over haar heengebogen. Terwijl je bij de tweede zin vermoedelijk het perspectief van de tandarts inneemt en de zin als een gegeven leest.

Nog een voorbeeld:

  • De chimpansee wordt gevangen genomen door de dierentuinmedewerkers en in een oranje krat geplaatst. Hij zal daarin de aankomende 3 dagen verblijven.  
  • De dierentuinmedewerkers vangen de chimpansee waarna ze hem plaatsen in een oranje krat waarin hij 3 dagen verblijft.

Een dierenorganisatie die zich inzet tegen het houden van dieren in een dierentuin zal in haar communicatie de passieve stijl gebruiken om symphatie op te wekken voor de chimpansee. De woordvoerder van de dierentuin zal de voorkeur geven aan de tweede zin voor haar persbericht.

De passieve vorm werkt dus erg goed voor het opwekken van sympathie.

Focus leggen op dat wordt gedaan in plaats van op wie iets doet

Een andere reden om te kiezen voor een passieve zin is als je niet wilt focussen op de handelende persoon, maar op wat die handelende persoon doet. 

Een voorbeeld: 

  • Gisteren redigeerde ik je tekst. Je vindt hem in de bijlage. 
  • Ik heb gisteren je tekst geredigeerd. Je vindt hem in de bijlage. 

Welke leest prettiger? Vermoedelijk de tweede, ofwel de passieve zin. Het verschil tussen beide teksten is klein en toch is de beleving ervan heel verschillend.

In de tweede zin staan de woorden ‘je tekst’ en ‘geredigeerd’ dicht bij elkaar, waardoor de focus op dit gedeelte van de zin wordt gelegd. In de eerste zin staan ‘redigeerde’ en ‘ik’ dicht bij elkaar, waardoor het accent meer op de rol van de schrijver wordt gelegd.

Wanneer je de focus wilt leggen op de handeling die wordt gepleegd en niet op wie dat heeft gedaan, dan is een passieve zin daarvoor het meest geschikt.

Een ander verschil is ook dat in de tweede zin wordt gekozen voor de voltooid verleden tijd. Hierdoor is het duidelijk dat de taak is afgerond. Bij de eerste zin kun je je afvragen of die persoon al helemaal klaar is met het redigeren.

Als je wil dat mensen in actie komen

Passieve zinnen kun je ook gebruiken voor het verwerven van steun en het mobiliseren van mensen. 

Lees deze twee voorbeelden eens: 

  • We wachten het besluit van de minister af, dan weten we of we als organisatie kunnen blijven bestaan. 
  • Het is afhankelijk van het besluit van de minister of we door kunnen gaan als organisatie. 

De eerste zin is heel duidelijk. Als lezer weet je precies hoe de situatie in elkaar steekt. De schrijver geeft de feitelijke situatie weer.

De tweede zin is vager, maar biedt ook ruimte voor alternatieven. De organisatie is afhankelijk van een besluit, maar dat besluit is nog niet genomen. Het is dan ook heel gemakkelijk om deze zin te vervolgen met een tweede zin die zegt: ‘Stuur daarom nu een e-mail naar de minister en geef daarin aan waarom u vindt dat wij deze subsidie moeten ontvangen.’ De passieve zin wordt niet alleen gebruikt om symphatie op te wekken bij de lezer, maar ook als voorbereiding voor een oproep tot actie.

Als onbekend is wie de handeling pleegt

Veel van mijn collega-tekstschrijvers vinden dat je wel een passieve zin mag gebruiken als het onbekend is wie de handeling pleegt. Als je dus niet weet wie de verstandskiezen van Marie trekt, dan mag je de zin in lijdende vorm schrijven.

Ik ben het daarmee niet eens. Of je wel of niet een tekst in de passieve stijl schrijft is ook afhankelijk van wie de tekst schrijft.

Bekijk onderstaande voorbeelden eens: 

  • Paul zijn huis is in brand gestoken.
  • Iemand stak het huis van Paul in brand. 

De eerste zin zal waarschijnlijk door Paul zijn moeder worden uitgesproken. Voor haar ligt het accent op het lijden van Paul. Haar zoon is iets overkomen. Een journalist die politieberichten schrijft zal eerder kiezen voor de tweede zin. De tweede zin is namelijk objectiever en feitelijker.

Passief is dus niet altijd slecht! 

Ja, actieve teksten zijn vaak duidelijker en geven een gevoel van actief handelen. De valkuil bij een té actieve tekst is dat het té afstandelijk kan worden en ook te duidelijk, waardoor er geen ruimte meer is voor beweging en discussie.

Passieve zinnen bieden ruimte voor discussie, wekken symphatie op en leggen de focus op wat er gebeurt in plaats van op wie de handeling pleegt. Dat is de kracht van de lijdende vorm. Nadeel van de passieve schrijfstijl is dat ze tot teveel onduidelijkheid kan leiden en dat de emoties gaan overheersen, waardoor het aan daadkracht en objectiviteit inboet.

Net als in het normale leven is het vinden van een goede balans tussen een passieve en actieve schrijfstijl dan ook belangrijk.  In mijn blog de juiste balans vinden tussen passieve en actieve schrijfstijl, vind je suggesties voor hoe je dat kunt realiseren.

Beantwoord eerst drie basisvragen

Begin voordat je gaat schrijven altijd met het geven van een zo specifiek mogelijk antwoord op de volgende drie vragen: 

  • Voor wie schrijf je
  • Wat is de kernboodschap die je wilt overbrengen
  • Wat wil je dat de lezer doet of denkt na het lezen van jouw tekst

Vooral de laatste vraag is bepalend voor hoe je schrijft. In mijn ervaring zal een tekst altijd bestaan uit zowel actieve als passieve alinea’s en zinnen. Dat is onvermijdelijk! Soms wil je duidelijk zijn of een standpunt innemen, op een ander moment wil je symphatie oproepen of ruimte laten voor discussie.

Er is dus geen checklist of standaardregel voor wanneer je de passieve of actieve schrijfstijl hanteert. Alles is afhankelijk van je kernboodschap en het doel dat je wilt bereiken met je tekst!

Wil je dat ik mijn blik eens over jouw tekst laat gaan? Neem dan contact op voor een vrijblijvende afspraak.